Yazılarımızda en sık geçen kavramların kısa ve sade tanımları. Her yazı, bu terimlerden birini ilk kullandığında buraya bağlantı verir.
- Enflasyon
- Fiyatların zaman içinde artma hızı. Enflasyon %3 ise bir yıl önce 100’e mal olan bir şey bugün yaklaşık 103’e mal olur; yani aynı parayla biraz daha az şey alınır.
- Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE, CPI)
- ABD hükümetinin ana enflasyon göstergesi. Hanehalkının satın aldığı sabit bir mal ve hizmet sepetinin fiyatlarını izler ve her ay Çalışma İstatistikleri Bürosu tarafından yayımlanır.
- Çekirdek TÜFE (Core CPI)
- Fiyatları çok oynak olan gıda ve enerji hariç TÜFE. Merkez bankaları enflasyonun temel eğilimini görmek için bu göstergeyi izler.
- Üretici Fiyat Endeksi (ÜFE, PPI)
- İşletmelerin sattıkları ürünlerden aldıkları fiyatlar. Tüketici fiyatlarının nereye gidebileceğine dair ipucu verebilir.
- Fed fon faizi (Federal funds rate)
- ABD’deki bankaların birbirine bir gecelik borç verdiği faiz oranı. Federal Rezerv bunun için bir hedef aralık belirler ve diğer faiz oranlarının çoğunu bu oran yönlendirir.
- FOMC
- Federal Açık Piyasa Komitesi: Federal Rezerv’in yılda sekiz kez toplanarak fon faizi hedef aralığını belirleyen kurulu.
- Faiz oranı
- Borç almanın bedeli; borçlanılan tutarın yıllık yüzdesi olarak gösterilir. Tasarruf edenler kazanır, borçlananlar öder.
- Tahvil getirisi (faizi)
- Bir tahvili bugünkü fiyattan alıp vadeye kadar tutarsanız sağladığı yıllık getiri. Tahvil fiyatları düştüğünde getiri yükselir, tersi de geçerlidir.
- ABD Hazine tahvili (Treasury)
- ABD hükümetinin çıkardığı tahvil. 10 yıllık Hazine tahvili getirisi, konut kredileri ve birçok başka kredi için referans oranıdır.
- Durgunluk (resesyon)
- Ekonomik faaliyetteki geniş ve kalıcı düşüş: üretim, istihdam ve harcamalar azalır. Yaygın bir pratik kural, GSYH’nin art arda iki çeyrek küçülmesidir.
- Gayrisafi yurt içi hasıla (GSYH, GDP)
- Bir ekonominin belirli bir dönemde ürettiği mal ve hizmetlerin toplam değeri. Büyüme oranı, ekonominin gidişatını gösteren başlıca ölçüttür.
- İşsizlik oranı
- İş gücü içinde çalışmak isteyip iş bulamayanların payı.
- Tarım dışı istihdam (Nonfarm payrolls)
- Tarım dışında ABD’de eklenen veya kaybedilen işlerin aylık sayısı; istihdam raporunun ana rakamı.
- Borsa yatırım fonu (ETF)
- Pek çok varlığı (örneğin tüm S&P 500 hisselerini) tutan ve borsada tek bir hisse gibi işlem gören fon.
- Endeks fonu
- Hisse seçmek yerine bir piyasa endeksini kopyalayan fon; genellikle düşük maliyetlidir.
- Temettü
- Şirket kârından hissedarlara, çoğunlukla nakit olarak ve sıklıkla üç ayda bir ödenen pay.
- Temettü verimi
- Hisse başına yıllık temettünün hisse fiyatına bölünmesiyle bulunur. Yılda 3 ödeyen 100’lük bir hissenin verimi %3’tür.
- Gider oranı
- Bir fonun, içinde tuttuğunuz tutarın yüzdesi olarak aldığı yıllık ücret. %0,10, her yıl yatırılan 1.000’de 1 demektir.
- Bileşik faiz
- Getiriyi yalnızca yatırdığınız paradan değil, önceki getirilerinizden de kazanmak. Uzun vadede birikimin her yıl daha hızlı büyümesini sağlar.
- Düzenli alım (maliyet ortalaması)
- Fiyat ne olursa olsun, tek seferde yatırmak yerine düzenli aralıklarla aynı tutarı yatırmak.
- Çeşitlendirme
- Paranızı birçok yatırıma yayarak tek bir kötü sonucun tüm portföyü batırmasını önlemek.
- Boğa piyasası
- Fiyatların uzun süre yükseldiği dönem; çoğunlukla yakın bir dipten %20 veya daha fazla yükseliş olarak tanımlanır.
- Ayı piyasası
- Fiyatların uzun süre düştüğü dönem; çoğunlukla yakın bir zirveden %20 veya daha fazla düşüş olarak tanımlanır.
- Piyasa değeri
- Bir şirketin hisselerinin toplam değeri (hisse fiyatı x hisse sayısı) ya da bir kripto paranın tüm coin’lerinin değeri.
- Bitcoin
- İlk ve en büyük kripto para; bir banka yerine herkese açık bir ağ tarafından işletilen, arzı 21 milyon coin ile sınırlı dijital para.
- Stablecoin (sabit kripto para)
- Fiyatını genellikle bir ABD dolarında sabit tutmak üzere tasarlanmış, nakit, tahvil veya başka varlıklarla desteklenen kripto para.
- Blokzincir (blockchain)
- İşlemlerin aynı anda pek çok bilgisayar tarafından tutulan ortak ve herkese açık kaydı; böylece hiçbir taraf tek başına değiştiremez.
- Staking
- Coin’leri kilitleyerek proof-of-stake bir blokzincirin işleyişine destek olmak ve karşılığında ödül almak; fiyat düşüşü ve kilit süresi riski taşır.
- Volatilite (oynaklık)
- Bir fiyatın ne kadar ve ne hızla inip çıktığı. Yüksek volatilite, daha büyük dalgalanma ve daha fazla risk demektir.
- Acil durum fonu
- İşten çıkarılma veya tamirat gibi sürprizler için kenara ayrılan nakit; çoğunlukla üç ila altı aylık zorunlu harcamaya denk gelir.