8 dk okuma
Bitcoin 75.835 dolardayken anahtarlarınızı nerede tuttuğunuz, hangi coini aldığınız kadar önemli. Hot wallet ile cold wallet farkının kısa cevabı şu: hot wallet (telefonda ya da bilgisayarda çalışan, internete bağlı yazılım cüzdanı) harcayacağınız ya da işlem yapacağınız para için, cold wallet (anahtarların çevrimdışı tutulduğu, genelde donanım cüzdanı) uzun süre tutacağınız para için. Çoğu kişi ikisini birlikte kullanıyor ve parayı tutara göre bölüyor.
Öne çıkanlar
- Piyasa verimize göre Bitcoin 75.835 dolardan işlem görüyor. Yani tek bir özel anahtarın arkasındaki 0,1 BTC (yaklaşık 7.584 dolar) bile düzgün korunmayı hak ediyor.
- Piyasa verimizde Solana 30 günde %19,28, XRP ise %16,84 düştü. İnsanlar acele transfer yapıp hata yapmaya en çok bu tür dalgalı haftalarda yatkın.
- Piyasa verimizde Tether (USDT) 24 saatlik 18,3 milyar dolar hacim yaptı, Bitcoin’in 10,4 milyar dolarının üzerinde. Bu paranın büyük kısmı borsalarda ve hot wallet’larda duruyor.
- BIP39 standardına göre bir cüzdanın seed phrase’i 12 ya da 24 kelimedir. Bu kelimelere kim sahipse fonlara da o sahiptir, hangi cüzdan türünü kullandığınız fark etmez.
Hot wallet ile cold wallet farkı tam olarak ne?
İkisi de coinlerinizi tutmaz. Coinler blokzincirinde durur. Cüzdan, işlemleri imzalayan özel anahtarı tutar ve asıl soru bu anahtarın imza anında nerede olduğudur.
Hot wallet’ta anahtar internete bağlı bir cihazda durur. Hızlı olmasının nedeni bu, ama aynı zamanda tek bir kötü tarayıcı eklentisi, sahte airdrop sitesi ya da zararlı bir token onayı cüzdanı boşaltabilir. Cold wallet’ta anahtar özel bir cihazda üretilir ve cihazdan hiç çıkmaz. Bilgisayarınız işlemi hazırlar, cihaz imzalar, dışarıya yalnızca imza gider. Dizüstündeki bir zararlı yazılım anahtarı okuyamaz, ama sizi yanlış bir şeyi onaylamaya kandırmayı yine de deneyebilir.
Üçüncü bir seçenek daha var ve çoğu kişi aslında onu kullanıyor: borsa hesabı. Burada hiç anahtar tutmuyorsunuz. Elinizde borsaya karşı bir alacak hakkı var.
| Kriter | Borsa hesabı | Hot wallet | Cold wallet |
|---|---|---|---|
| Özel anahtar kimde | Borsada | Sizde, çevrimiçi cihazda | Sizde, çevrimdışı cihazda |
| Anahtarın internete açıklığı | Borsanın sistemleri | Sürekli | Normal kullanımda yok |
| Fon kaybının en yaygın yolu | Borsa çökmesi, hesap dondurma, ele geçirilen giriş bilgileri | Oltalama, zararlı yazılım, kötü niyetli onaylar | Kaybolan ya da sızan seed phrase, cihazda bir dolandırıcılık işlemini imzalamak |
| Gönderme hızı | Hızlı, ama çekimler durdurulabilir | Saniyeler | Bir iki dakika (cihazı takın, ekranda onaylayın) |
| Başlangıç maliyeti | Ücretsiz | Ücretsiz | Cihaz satın alırsınız |
| DeFi ve staking ile kullanım | Yalnızca borsanın kendi ürünleri | Evet, doğrudan | Evet, imzalayıcı olarak bir hot wallet uygulamasıyla eşleştirildiğinde |
| En uygun kullanım | Alım, satım, nakde çevirme | Harcama parası, aktif DeFi | Uzun vadeli varlıklar |
Fiyatlar dalgalanırken cüzdan seçimi neden daha önemli?
Fiyat düşmesi canınızı yakar, ama coinler hâlâ sizin. Boşaltılmış bir cüzdan ise gitti, işlemi de kimse geri alamaz. Piyasa verimize göre yaygın pozisyon büyüklüklerinin bugünkü değeri ve hareketleri şöyle:
| Varlık | Bugünkü değer | 7 günlük değişim | 30 günlük değişim |
|---|---|---|---|
| 0,1 BTC | 7.583,50 $ | -%2,67 | -%8,03 |
| 1 ETH | 2.236,42 $ | -%1,29 | -%10,37 |
| 10 SOL | 890,60 $ | -%6,59 | -%19,28 |
| 1.000 XRP | 1.160,00 $ | -%7,11 | -%16,84 |
| 1.000 USDT | 998,94 $ | -%0,06 | -%0,03 |
Bu hafta gibi haftalar insanı gerer. Gergin insan parayı aceleyle taşır, adresi kontrol etmeden yapıştırır, Telegram’daki “destek” mesajlarındaki linklere tıklar. Benim gözlemim, kayıpların çoğu zekice hack’lerden gelmiyor. Yorgun ve aceleci insanlardan geliyor.
Stablecoin’lere de değinmek lazım. USDT 30 günde yalnızca %0,03 oynadı, o yüzden insanlar onu nakit gibi görüp büyük bakiyeleri hot wallet’ta bırakıyor. Ama fiyat istikrarı hırsızlığa karşı hiçbir şey yapmaz. Boşaltılmış bir stablecoin cüzdanı, boşaltılmış bir Bitcoin cüzdanıyla aynı kayıptır.
Hot wallet ne zaman doğru seçim?
Paranın hareket etmesi gerekiyorsa hot wallet kullanın. MetaMask ya da Phantom gibi tarayıcı ve mobil cüzdanlar, DeFi uygulamalarını kullanmanın, mint etmenin, swap yapmanın ve zincir üzerinde doğrudan staking yapmanın yolu (staking sizin için yeniyse staking ödüllerinin gerçekte nasıl işlediğini buradan okuyabilirsiniz).
Benim kuralım şu: hot wallet’ta yalnızca kaybedince canınızın sıkılacağı kadar para durmalı, sizi batıracak kadar değil. Bu ayrımı 2017 döngüsünde zor yoldan öğrendim. O zaman her şeyim, başka her işimi yaptığım aynı dizüstündeki tek bir tarayıcı cüzdanında duruyordu.
İnsanların hafife aldığı risk, birinin cüzdanı “hack’lemesi” değil. Token onayları. Bir kontrata sınırsız onay verdiğinizde, o kontrat o token’ı sonradan size sormadan hareket ettirebilir. Onaylarınızı ara sıra gözden geçirin ve artık kullanmadıklarınızı iptal edin. Gnosis Pay ve Binance olaylarının ardından hazırladığımız güvenlik kontrol listesi bu adımı adım adım anlatıyor.
Cold wallet hangi durumda hak ettiği yeri alır?
Kaybetmeniz gerçekten acı verecek bir tutara ulaştığınızda o para çevrimdışı olmalı. Donanım cüzdanı (Ledger, Trezor ve benzeri cihazlar) seed phrase’inizi cihazın içinde üretir ve her işlemi kendi ekranında gösterir. Böylece alıcı adresi ve tutarı, zararlı yazılımın taklit edemeyeceği bir yerde kontrol edersiniz.
Yine de cold wallet ancak alışkanlıklarınız kadar güvenli. Üç şey onu boşa çıkarır:
- 12 ya da 24 seed kelimesini herhangi bir siteye, uygulamaya ya da “cüzdan senkronizasyonu” formuna yazmak. Meşru hiçbir hizmet bunları istemez.
- Seed phrase’i fotoğraf, bulut notu ya da kendinize e-posta olarak saklamak. Bu, soğuk anahtarınızı doğrudan internete geri taşır.
- Cihazı ikinci elden ya da bir pazaryeri satıcısından almak. Cihaz kurcalanmış olabilir. Doğrudan üreticiden alın.
Çoğu donanım cüzdanı isteğe bağlı bir passphrase da destekler (bazen “25. kelime” denir). Biri seed phrase’inizi bulursa gerçek bir koruma sağlar, ama passphrase’i unutursanız fonları kimse geri getiremez. Temel işleri rahatça yapabildiğinizde açmanızı öneririm.
Kriptoyu borsada bırakmak hiç olur mu?
Kısa süreler için evet. Alım satım yapmak ve parayı bankanıza çekmek için borsaya ihtiyacınız var, büyük borsaların ciddi güvenlik ekipleri de var. Asıl risk hack yemek değil, erişimi kaybetmek. FTX Kasım 2022’de çöktüğünde müşteriler çekim yapamadı. Borsalar ayrıca mevzuat nedeniyle hesapları dondurabiliyor ya da kapatabiliyor, Avrupalı kullanıcıların şu an yaşadığı gibi (Avrupa’daki Binance hesap kapatmalarına dair rehberimiz fonları nasıl çıkaracağınızı anlatıyor).
Ben borsadaki bakiyeyi yoldaki para olarak görüyorum. Aylarca orada duracaksa, büyük ihtimalle kontrolün sizde olduğu bir yerde olmalı.
Hangi durumda hangisini seçerdim?
Denemek için biraz Bitcoin aldınız. Büyük bir borsada, SMS değil uygulama tabanlı iki adımlı doğrulamayla tutmak şimdilik makul. Bakiye kaybedince canınızı yakacak hale gelince donanım cüzdanına taşıyın.
Her hafta DeFi kullanıyorsunuz. Çalışma sermayesini hot wallet’ta tutun. Daha büyük pozisyonlarda aynı uygulamaya imzalayıcı olarak bir donanım cüzdanı bağlayın, böylece her onayı cihazda vermeniz gerekir. Daha yavaş, ve amaç da bu.
Yıllarca tutacaksınız. Cold wallet’a geçin. Seed phrase’i kâğıda yazın ya da metale kazıtın, iki ayrı yerde kopya bulundurun ve her şeyi bu düzene emanet etmeden önce küçük bir tutarla kurtarma testi yapın.
Çoğunlukla stablecoin tutuyorsunuz. Yukarıdaki tablodaki 1.000 USDT hâlâ yaklaşık 999 dolar, yani risk fiyat değil, saklama. Tether gibi ihraççıların belirli adreslerdeki token’ları dondurabildiğini unutmayın. Self-custody sizi borsa çöküşünden korur, ihraççının dondurmasından korumaz.
Çoğu kişiye yetecek basit bir kurulum
- Donanım cüzdanını doğrudan üreticinin resmi sitesinden satın alın.
- Kurulumu çevrimdışı yapın, seed phrase’i elle yazın ve asla fotoğrafını çekmeyin.
- Küçük bir deneme tutarı gönderin, kalanını taşımadan önce cihazda bir kurtarma denemesi yapın.
- Günlük kullanım için ayrı bir hot wallet tutun ve gerektiğinde cold storage’dan doldurun.
- Birkaç ayda bir, artık kullanmadığınız token onaylarını iptal edin.
- Güvendiğiniz birine kriptonuzun var olduğunu ve talimatların nerede olduğunu anlatan bir not bırakın, seed phrase’in kendisini yazmadan.
SSS
Cold wallet %100 güvenli mi?
Hayır. En büyük riski, yani özel anahtarın internette açığa çıkmasını ortadan kaldırır, ama seed phrase’i sızdırarak ya da cihazda zararlı bir işlemi onaylayarak yine fon kaybedebilirsiniz. Seed phrase yedeğiniz güvendeyse cihazın fiziksel olarak kaybolması sorun değil, cüzdanı yeni bir cihazda geri yükleyebilirsiniz.
Hot wallet ile cold wallet’ı aynı anda kullanabilir miyim?
Evet, deneyimli yatırımcıların çoğu böyle yapıyor. Birçok hot wallet uygulaması donanım cüzdanını imzalayıcı olarak bağlamanıza izin verir. Böylece uygulamanın arayüzünü kullanırsınız, anahtar ise cihazda kalır. Harcama ve saklama için ayrı hesaplar da tutabilirsiniz.
Donanım cüzdanı üreten şirket kapanırsa ne olur?
Coinleriniz şirkette durmuyor. Blokzincirinde duruyor ve seed phrase’iniz (genelde BIP39 standardına uygun) onları uyumlu başka cüzdanlarda geri getirebilir. Yazılı yedeğin cihazdan daha önemli olmasının bir nedeni de bu.
Kâğıt cüzdan bir cold wallet mı?
Teknik olarak evet, çünkü anahtar çevrimdışı. Ama kâğıt cüzdanlar hantal ve içinden harcama yaparken hata yapmak kolay. Çoğu kişi için yazılı seed yedeği olan bir donanım cüzdanı, kriptoyu çevrimdışı tutmanın daha güvenli ve kolay yolu.
Bu hafta sizin yerinizde olsam ne yapardım?
Her yerde ne kadar tuttuğunuzu toplayın: borsa, hot wallet, cold storage. Borsa ya da hot wallet rakamı kaybetmeye razı olacağınızdan büyükse önce onu düzeltin, küçük bir deneme transferiyle başlayın. Sonra token onaylarınıza bakın.
Piyasa verimizde SOL geçen hafta %6,59, XRP ise %7,11 düştü. Birçok kişi şu an fon taşıyor ve dolandırıcılar bunu biliyor. Bu bir yatırım tavsiyesi değildir. Kendi araştırmanızı yapın.
Bunlar da ilginizi çekebilir
Bu yazı yalnızca bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir. Kripto varlıklar çok oynaktır; paranızın tamamını kaybedebilirsiniz.