14 phút đọc
Bitcoin đang ở mức $75,835, nên cách bạn cất khóa riêng quan trọng không kém việc bạn mua coin nào. Tóm gọn chuyện ví nóng và ví lạnh: ví nóng (phần mềm trên điện thoại hoặc máy tính có kết nối mạng) dành cho tiền bạn tiêu hoặc giao dịch, còn ví lạnh (khóa lưu offline, thường nằm trong một thiết bị phần cứng) dành cho tiền bạn định giữ lâu. Phần lớn mọi người cuối cùng dùng cả hai và chia tiền theo số lượng.
Điểm chính
- Bitcoin giao dịch ở mức $75,835 trong dữ liệu thị trường của chúng tôi, nên ngay cả 0.1 BTC (khoảng $7,584) nằm sau một khóa riêng cũng đáng được bảo vệ cẩn thận.
- Theo dữ liệu thị trường của chúng tôi, Solana giảm 19.28% và XRP giảm 16.84% trong 30 ngày. Những tuần biến động mạnh là lúc người ta vội vàng chuyển tiền và dễ nhầm lẫn.
- Tether (USDT) có khối lượng giao dịch 24 giờ là $18.3 tỷ trong dữ liệu của chúng tôi, nhiều hơn mức $10.4 tỷ của Bitcoin. Phần lớn số tiền này nằm trên sàn và trong ví nóng.
- Theo chuẩn BIP39, seed phrase của ví gồm 12 hoặc 24 từ. Ai nắm được các từ đó là sở hữu số tiền, bất kể bạn dùng loại ví nào.
Ví nóng và ví lạnh khác nhau ở đâu?
Cả hai đều không chứa coin của bạn. Coin nằm trên blockchain. Ví chỉ giữ khóa riêng dùng để ký giao dịch, và câu hỏi thật sự là khóa đó nằm ở đâu lúc nó ký.
Với ví nóng, khóa nằm trên thiết bị có kết nối mạng. Vì vậy nó nhanh, và cũng vì vậy mà một tiện ích trình duyệt xấu, một trang airdrop giả hay một lệnh cấp quyền token độc hại có thể rút sạch ví. Với ví lạnh, khóa được tạo trên thiết bị chuyên dụng và không bao giờ rời khỏi đó. Máy tính của bạn soạn giao dịch, thiết bị ký, và chỉ có chữ ký được gửi ra ngoài. Mã độc trên laptop không đọc được khóa, nhưng vẫn có thể lừa bạn bấm xác nhận một thứ không nên xác nhận.
Còn một lựa chọn thứ ba, và đó là cái nhiều người dùng nhất: tài khoản trên sàn. Ở đó bạn không giữ khóa nào cả. Bạn chỉ giữ một quyền đòi nợ đối với sàn.
| Tiêu chí | Tài khoản sàn | Ví nóng | Ví lạnh |
|---|---|---|---|
| Ai giữ khóa riêng | Sàn | Bạn, trên thiết bị có mạng | Bạn, trên thiết bị offline |
| Khóa tiếp xúc với internet | Hệ thống của sàn | Liên tục | Không có khi dùng bình thường |
| Cách mất tiền phổ biến nhất | Sàn gặp sự cố, khóa tài khoản, lộ thông tin đăng nhập | Phishing, mã độc, cấp quyền độc hại | Mất hoặc lộ seed phrase, ký nhầm giao dịch lừa đảo trên thiết bị |
| Tốc độ gửi | Nhanh, nhưng việc rút có thể bị tạm dừng | Vài giây | Một đến hai phút (cắm vào, xác nhận trên màn hình) |
| Chi phí ban đầu | Miễn phí | Miễn phí | Phải mua thiết bị |
| Dùng được với DeFi và staking | Chỉ các sản phẩm của chính sàn | Có, trực tiếp | Có, khi kết hợp với app ví nóng làm bên ký |
| Phù hợp nhất cho | Mua, bán, rút về ngân hàng | Tiền tiêu, DeFi thường xuyên | Nắm giữ dài hạn |
Vì sao giá biến động lại khiến cách lưu trữ quan trọng hơn?
Giá giảm thì đau, nhưng coin vẫn là của bạn. Ví bị rút sạch thì mất hẳn, và không ai đảo ngược được giao dịch. Dưới đây là giá trị hiện tại của một số mức nắm giữ phổ biến và mức biến động của chúng, theo dữ liệu thị trường của chúng tôi:
| Số lượng nắm giữ | Giá trị hôm nay | Biến động 7 ngày | Biến động 30 ngày |
|---|---|---|---|
| 0.1 BTC | $7,583.50 | -2.67% | -8.03% |
| 1 ETH | $2,236.42 | -1.29% | -10.37% |
| 10 SOL | $890.60 | -6.59% | -19.28% |
| 1,000 XRP | $1,160.00 | -7.11% | -16.84% |
| 1,000 USDT | $998.94 | -0.06% | -0.03% |
Những tuần như thế này làm người ta thấp thỏm. Người thấp thỏm hay chuyển tiền vội, dán địa chỉ mà không kiểm tra, và bấm vào link “hỗ trợ” trong tin nhắn Telegram. Theo kinh nghiệm của tôi, phần lớn các vụ mất tiền không đến từ những cú hack tinh vi. Chúng đến từ những người đang mệt và đang vội.
Stablecoin cũng đáng nhắc tới. USDT gần như đứng yên (-0.03% trong 30 ngày), nên nhiều người coi nó như tiền mặt và để số dư lớn trong ví nóng. Nhưng giá ổn định không giúp gì trước trộm cắp. Ví stablecoin bị rút sạch cũng mất tiền y như ví Bitcoin bị rút sạch.
Khi nào ví nóng là lựa chọn đúng?
Dùng ví nóng khi bạn cần tiền di chuyển. Các ví trình duyệt và di động như MetaMask hay Phantom là cách bạn dùng ứng dụng DeFi, mint, swap và stake trực tiếp trên chuỗi (nếu staking còn mới với bạn, đây là cách phần thưởng staking thực sự hoạt động).
Quy tắc của tôi: ví nóng chỉ nên chứa số tiền mà mất đi bạn chỉ thấy tiếc, chứ không phải số tiền làm bạn khánh kiệt. Tôi học được cách chia này theo kiểu khó chịu hồi chu kỳ 2017, khi toàn bộ tài sản của tôi nằm trong một ví trình duyệt trên chính cái laptop tôi dùng cho mọi việc.
Rủi ro mà nhiều người đánh giá thấp không phải là ai đó “hack” ví. Đó là việc cấp quyền token (token approval). Khi bạn ký cấp quyền không giới hạn cho một hợp đồng, hợp đồng đó có thể di chuyển token ấy về sau mà không hỏi lại bạn. Thỉnh thoảng hãy rà soát các quyền đã cấp và thu hồi những quyền không còn dùng. Danh sách kiểm tra bảo mật sau sự cố Gnosis Pay và Binance của chúng tôi hướng dẫn từng bước phần này.
Khi nào ví lạnh xứng đáng có chỗ đứng?
Khi một khoản tiền mất đi sẽ khiến bạn thực sự đau, nó nên nằm offline. Ví cứng (Ledger, Trezor và các thiết bị tương tự) tạo seed phrase ngay trên thiết bị và hiển thị từng giao dịch trên màn hình riêng của nó, nên bạn kiểm tra địa chỉ nhận và số tiền ở nơi mã độc không giả mạo được.
Tuy vậy, ví lạnh chỉ an toàn bằng thói quen của bạn. Ba việc sau sẽ phá hỏng nó:
- Gõ 12 hoặc 24 từ seed vào bất kỳ website, ứng dụng hay form “đồng bộ ví” nào. Dịch vụ hợp pháp sẽ không bao giờ hỏi bạn những từ này.
- Lưu seed phrase dưới dạng ảnh chụp, ghi chú trên đám mây hoặc email gửi cho chính mình. Làm vậy là đưa khóa lạnh trở lại online.
- Mua thiết bị cũ hoặc từ người bán lại trên sàn thương mại điện tử, nơi nó có thể đã bị can thiệp. Hãy mua trực tiếp từ nhà sản xuất.
Hầu hết ví cứng còn hỗ trợ passphrase tùy chọn (đôi khi gọi là “từ thứ 25”). Nó bảo vệ thêm đáng kể nếu ai đó tìm được seed phrase của bạn, nhưng nếu bạn quên passphrase thì không ai khôi phục được số tiền. Tôi chỉ khuyên bật nó khi bạn đã quen với những điều cơ bản.
Để coin trên sàn có ổn không?
Trong thời gian ngắn thì ổn. Bạn cần sàn để mua, bán và rút tiền về ngân hàng, và các sàn lớn có đội ngũ bảo mật nghiêm túc. Rủi ro không hẳn là bị hack, mà là mất quyền truy cập. Khi FTX sụp đổ vào tháng 11 năm 2022, khách hàng không rút được tiền. Các sàn cũng có thể đóng băng hoặc đóng tài khoản vì quy định pháp lý, như người dùng châu Âu đang gặp hiện nay (hướng dẫn của chúng tôi về việc Binance đóng tài khoản ở châu Âu chỉ cách chuyển tiền ra).
Tôi coi số dư trên sàn là tiền đang trên đường đi. Nếu nó sẽ nằm đó nhiều tháng, có lẽ nên chuyển sang nơi bạn tự kiểm soát.
Tôi sẽ chọn loại nào cho từng tình huống?
Bạn vừa mua ít Bitcoin để thử. Để trên một sàn lớn có bật xác thực hai lớp bằng ứng dụng (không dùng SMS) là hợp lý lúc này. Khi số dư đủ lớn để bạn thấy đau nếu mất, hãy chuyển sang ví cứng.
Bạn dùng DeFi mỗi tuần. Giữ vốn hoạt động trong ví nóng. Với các vị thế lớn hơn, hãy kết nối ví cứng vào cùng ứng dụng đó làm bên ký, để mọi lệnh cấp quyền đều phải xác nhận trên thiết bị. Nó chậm hơn, và đó chính là mục đích.
Bạn giữ coin nhiều năm. Hãy chọn ví lạnh. Viết seed phrase ra giấy hoặc khắc lên kim loại, giữ bản sao ở hai nơi riêng biệt, và thử khôi phục bằng một khoản nhỏ trước khi tin tưởng giao toàn bộ tiền cho cách thiết lập đó.
Bạn chủ yếu giữ stablecoin. 1,000 USDT trong bảng ở trên vẫn là khoảng $999, nên rủi ro nằm ở khâu lưu ký chứ không phải giá. Lưu ý rằng các đơn vị phát hành như Tether có thể đóng băng token ở những địa chỉ cụ thể. Tự lưu ký giúp bạn tránh được sự cố của sàn, nhưng không tránh được việc đơn vị phát hành đóng băng.
Cách thiết lập đơn giản phù hợp với đa số người dùng
- Mua ví cứng trực tiếp từ trang chính thức của nhà sản xuất.
- Cài đặt khi không có mạng, chép seed phrase bằng tay, và đừng bao giờ chụp ảnh.
- Gửi thử một khoản nhỏ, rồi thực hành khôi phục trên thiết bị trước khi chuyển phần còn lại.
- Giữ một ví nóng riêng cho việc dùng hằng ngày và nạp lại từ ví lạnh khi cần.
- Cứ một hai tháng, thu hồi các quyền token không còn dùng.
- Để lại ghi chú cho một người đáng tin, cho họ biết bạn có crypto và tìm hướng dẫn ở đâu, nhưng không ghi trực tiếp seed phrase.
FAQ
Ví lạnh có an toàn tuyệt đối không?
Không. Nó loại bỏ rủi ro lớn nhất là khóa riêng bị lộ trên mạng, nhưng bạn vẫn có thể mất tiền nếu để lộ seed phrase hoặc xác nhận một giao dịch độc hại trên thiết bị. Mất thiết bị không phải vấn đề nếu bản sao lưu seed phrase của bạn an toàn, vì bạn có thể khôi phục ví trên thiết bị mới.
Tôi có thể dùng ví nóng và ví lạnh cùng lúc không?
Được, và hầu hết người nắm giữ có kinh nghiệm đều làm vậy. Nhiều app ví nóng cho phép kết nối ví cứng làm bên ký, nên bạn dùng giao diện của app còn khóa vẫn nằm trên thiết bị. Bạn cũng có thể tạo các tài khoản riêng cho việc tiêu dùng và cho việc nắm giữ.
Nếu hãng sản xuất ví cứng phá sản thì sao?
Coin của bạn không được lưu ở công ty đó. Chúng nằm trên blockchain, và seed phrase của bạn (thường theo chuẩn BIP39) có thể khôi phục chúng trên các ví tương thích khác. Đó là thêm một lý do để bản sao lưu viết tay quan trọng hơn chính thiết bị.
Ví giấy có phải là ví lạnh không?
Về mặt kỹ thuật là có, vì khóa nằm offline, nhưng ví giấy khá vụng về và dễ sai khi bạn chi tiêu từ nó. Với đa số người, ví cứng kèm bản sao lưu seed phrase viết tay là cách giữ crypto offline an toàn và dễ hơn.
Tuần này tôi sẽ làm gì nếu ở vị trí của bạn
Cộng lại số tiền bạn đang giữ ở từng nơi: sàn, ví nóng, ví lạnh. Nếu số trên sàn hoặc trong ví nóng lớn hơn mức bạn chấp nhận mất, hãy xử lý chỗ đó trước, bắt đầu bằng một giao dịch chuyển thử nhỏ. Sau đó kiểm tra các quyền token đã cấp.
Khi SOL giảm 6.59% và XRP giảm 7.11% trong tuần qua theo dữ liệu thị trường của chúng tôi, rất nhiều người đang chuyển tiền lúc này, và kẻ lừa đảo biết điều đó. Đây không phải lời khuyên tài chính. Hãy tự nghiên cứu kỹ trước khi quyết định.
Bài liên quan
Bài viết chỉ nhằm cung cấp thông tin, không phải lời khuyên đầu tư. Tài sản crypto biến động rất mạnh, bạn có thể mất toàn bộ số tiền.