12 dk okuma
Nikkei 225 neden düşüyor sorusunun kısa yanıtı şu: endeks 12 Kasım 2026’ya kadar bir ayda %10,27 kaybedip 60.819,36’dan kapandı (Yahoo Finance). Düşüşün büyük kısmı Asya’da yapay zeka çip işlemlerinin bozulmasından geliyor ve dolar başına 159,71 yenlik zayıf kur ihracatçılara yardım etmesi gerekirken bunu yapmadı. Banka mevduatınız bu tablodan etkilenmiyor. Japonya hisse fonu ise bir ayda düzeltme boyutunda bir düşüş yaşadı ve sonrası Nvidia’ya, %5’e yakın ABD tahvil faizlerine ve 160’a yakın yene bağlı.
Önemli noktalar
- Nikkei 225, 12 Kasım’da 60.819,36’dan kapandı ve bir ayda %10,27 düştü (Yahoo Finance). Her 10.000 dolarda yaklaşık 1.027 dolar kaybı demek.
- Aynı ayda S&P 500 yalnızca %2,38 geriledi (Yahoo Finance), yani 10.000 dolarda 238 dolar. Japonya size 789 dolar daha pahalıya geldi.
- Dolar 12 Kasım’da 159,71 yen etti ve bir ayda %0,88 yükseldi (Yahoo Finance). Bu yüzden kur korumasız Japonya fonu tutan dolar yatırımcısı endeksten biraz daha fazla kaybetti.
- ABD 10 yıllık tahvil faizi 11 Kasım’da %5,0 seviyesindeydi (Yahoo Finance). Hisse riski olmadan 10.000 dolara yılda 500 dolar demek.
Nikkei 225 neden düşüyor: Bu ayın hikâyesi
Kayıpların nerede toplandığına bakın. Yahoo Finance’in aylık rakamlarına göre Nikkei %10,27, Güney Kore’nin KOSPI endeksi %11,48 kaybetti. Nasdaq Composite %6,39 düştü, S&P %5002,38 geriledi. Dow ise %1,58 yükseldi, Almanya’nın DAX endeksi %5,55 kazandı.
En çok çip ve yapay zeka donanımı şirketi barındıran iki piyasa en sert düştü. Sanayi ağırlıklı Avrupa endeksi ise yükseldi. Genel bir resesyon korkusu hepsini birden vururdu. Bu tablo yapay zekayı hedef alan bir sektör satışına benziyor ve Tokyo bu sektörden ciddi bir pay taşıyor.
Yapay zeka çip işlemi çatladı, Nvidia durumu kötüleştirdi
Nvidia, yönetim kurulunun CEO Jensen Huang’ı görevden alabileceği haberinin ardından 11 Kasım’da işlem sonrası seansta %8 düştü (MarketWatch). Tokyo birkaç saat sonra açıldı ve Nikkei 12 Kasım’da %0,7 daha geriledi. Bir gün önce CoinDesk’in canlı yayını, CoreWeave bilançoyla %14 sıçrayınca “yıpranmış yapay zeka hisselerinde” toparlanmadan söz etmişti. Yıpranmış, bu ay için doğru kelime.
Huang meselesini Jensen Huang’ın skandalı ve Nvidia soruşturması yazısında anlattım. Japonya açısından önemli olan tedarik zinciri. Japon şirketler yapay zeka işlemcilerine giden çip test makinelerini, ekipmanı ve özel malzemeleri üretiyor. Yapay zeka zincirinin en büyük müşterisi sallanınca Tokyo’daki tedarikçiler aynı gece yeniden fiyatlanıyor.
Zayıf yen Japon hisselerini neden kurtarmadı?
Normalde zayıf yen Nikkei’yi yukarı çeker. Dolar kazanan bir Japon ihracatçı, her dolar daha fazla yene dönüştüğü için daha yüksek yen kârı yazar. 12 Kasım’da dolar 159,71 yen etti, bir ayda %0,88, bir günde %0,63 yükseldi (Yahoo Finance). Bu mantıkla ihracatçıların yükselmesi gerekirdi.
Yükselmediler ve bu bir şey anlatıyor. Yatırımcılar bir sektörün gelecekteki kazançlarından şüphe etmeye başlayınca birkaç puanlık kur kazancı bunu dengelemiyor. Elimdeki verilerde Japonya’ya özgü bir tetikleyici, örneğin Japonya Merkez Bankası sürprizi, görünmüyor. Bu yüzden riskin ABD’deki yapay zeka işleminden ithal edildiğini düşünüyorum. Nvidia sorusu çözülünce bunun değişip değişmeyeceğini henüz kimse bilmiyor.
Nikkei 225 nasıl çalışır ve yapay zeka dalgalanmalarını neden büyütür?
Dow gibi fiyat ağırlıklı bir endeks
Nikkei 225 fiyat ağırlıklıdır. Hisse fiyatı yüksek bir şirket, daha büyük ama hissesi daha ucuz bir şirketten endeksi daha çok oynatır. Dow Jones da aynı yöntemi kullanır. Japonya’nın diğer ana endeksi Topix ise şirketleri piyasa değerine göre ağırlıklandırır ve çok daha fazla şirketi kapsar.
Bu yüzden pahalı hisselerden oluşan küçük bir grup orantısız etki yaratır. Bu grupta Uniqlo’nun sahibi Fast Retailing ile Tokyo Electron ve Advantest gibi çip ekipmanı üreticileri var. Çip hisseleri birlikte düşerse Nikkei, Japon ekonomisinin gerektirdiğinden daha fazla geriler. KOSPI’nin iki dev bellek çipi üreticisine bu kadar bağımlı olmasının nedeni de aynı mekanizma.
Nikkei ne kadar yükseldi ve kim zararda?
Nikkei’nin Aralık 1989 zirvesi otuz yıldan uzun süre aşılamadı ve endeks bu seviyeyi ancak 2024’te geçti. 60.819,36 ile bu ayki düşüşe rağmen eski zirvenin hâlâ çok üzerinde. Yine de son üç ayda alım yapanlar zararda: Yahoo Finance’e göre endeks bu dönemde %9,93 düştü. Bu düşüşün neredeyse tamamı son dört haftada geldi.
Makro zincir: %5’lik ABD tahvil faizi, yen ve carry trade
Washington’dan başlayalım. Efektif fed funds faizi 9 Kasım’da %3,88’di (New York Fed). ABD 10 yıllık tahvil faizi 11 Kasım’da %5,0 seviyesindeydi (Yahoo Finance) ve üç ayda %6,7 arttı. Dolar endeksi 102,92 ile aynı üç ayda %2,91 yükseldi. Dolarla uzun vadeli borçlanma pahalı ve dolar güçlü.
Yüksek uzun vadeli faizler en çok büyüme hisselerini vurur. Bir yapay zeka şirketinin değerinin büyük kısmı yıllar sonra beklenen kârlardan gelir ve %5’lik bir iskonto oranı bu kârların bugünkü değerini küçültür. CNBC, yatırımcılar yeni enflasyon ve konut verilerini beklerken Hazine faizlerinin hafif yükseldiğini bildirdi. Bu veriler beklenenden sıcak gelirse New York’ta ve Tokyo’da çip değerlemeleri üzerindeki baskı sürer.
Yen carry trade nedir?
Carry trade, faizi düşük bir para biriminden borçlanıp daha yüksek getiri sunan bir varlığa yatırım yapmaktır. Japonya’nın faizleri yıllardır ABD faizlerinin çok altında. Yatırımcılar yen borçlanıp yaklaşık %5 getirili dolar varlıkları alıyor. Yen zayıf kaldığı ya da daha da zayıfladığı sürece kazanıyorlar.
Tehlike yen aniden güçlendiğinde başlar. Borçlular dolar bazında daha fazla borçlanmış olur ve çoğu zaman hisse satarak, Japon hisseleri dahil, borcu kapatmak için koşar. Bu zorunlu satışa carry trade çözülmesi denir.
5 Ağustos 2024’te ne oldu?
Tokyo’dakilerin hatırladığı emsal bu. Japonya Merkez Bankası faiz artırdı, yen sert yükseldi ve 5 Ağustos 2024’te Nikkei tek seansta %12,4 düştü. Bu 1987’den beri en kötü gündü. Ertesi gün sert toparlandı. 2022 ve 2024’te Japonya Maliye Bakanlığı yenin düşüşünü durdurmak için yen aldı ve iki seferde de yen bugünkü gibi zayıftı. Dolar başına 159,71 yen, bu riskin yeniden devreye girdiği türden bir seviye.
Nikkei 225, KOSPI, Nasdaq ve DAX karşılaştırması: Japonya’nın düşüşü ne kadar kötü?
Büyük piyasaların son mevcut kapanışa göre Yahoo Finance verileriyle karşılaştırması aşağıda.
| Piyasa | Son | 1 gün | 1 ay | 3 ay | Tarih |
|---|---|---|---|---|---|
| Nikkei 225 | 60.819,36 | -%0,70 | -%10,27 | -%9,93 | 12 Kas |
| KOSPI | 5.342,73 | -%0,61 | -%11,48 | -%18,79 | 12 Kas |
| Nasdaq Composite | 25.466,19 | +%1,60 | -%6,39 | -%4,22 | 11 Kas |
| S&P 500 | 7.619,38 | +%1,31 | -%2,38 | -%1,67 | 11 Kas |
| Dow Jones | 52.486,49 | +%0,49 | +%1,58 | -%2,39 | 11 Kas |
| DAX | 26.662,77 | +%1,20 | +%5,55 | +%1,26 | 11 Kas |
| USD/JPY (dolar başına yen) | 159,71 | +%0,63 | +%0,88 | +%0,28 | 12 Kas |
| ABD 10 yıllık faiz | %5,0 | +%0,3 | -%4,2 | +%6,7 | 11 Kas |
| Bitcoin | $73.545,16 | -%0,57 | -%11,49 | +%16,0 | 12 Kas |
İki şey göze çarpıyor. Birincisi, Bitcoin bir ayda %11,49 kaybetti, neredeyse Nikkei kadar. Riskten kaçış (risk-off) tam olarak böyle görünür: yatırımcılar varlık türüne bakmadan oynak olan her şeyi aynı anda azaltır. İkincisi, üç aylık bakışta Kore Japonya’dan daha kötü durumda, %18,79 düşüşe karşı %9,93. Seul’deki düşüşü KOSPI 5000 Tehlikede yazısında ele aldım.
Faiz satırı için bir not: oradaki yüzdeler faizin kendisindeki değişimi gösterir. Aylık -%4,2, faizin bir ay öncesine göre biraz düştüğü anlamına gelir. Faizin 4,2 puan düştüğü anlamına gelmez.
Nikkei’deki %10,27’lik düşüş paranız için ne anlama geliyor?
Dolarla hesaplayalım. Bir ay önce Nikkei 225’i izleyen bir fona 10.000 dolar yatırdığınızı varsayın. Endeks yen bazında %10,27 kaybettiği için pozisyonunuz kur etkisinden önce şimdi yaklaşık 8.973 dolar eder. Aynı 10.000 dolar bir S&P 500 fonunda 238 dolar kaybettirirdi.
Dolar yatırımcısı yen darbesini de üstüne yer
Dolarla tutulan, kur korumasız bir Japonya fonu size iki getiri verir: hisse hareketi ve kur hareketi. Dolar bir ay öncesine göre %0,88 daha fazla yen aldığı için her yenlik değer sizin açınızdan daha az eder. Dolar yatırımcısının kaybı %10,27’den çok %11’e yakın oldu. Kur korumalı fonlar yen dalgalanmasını ortadan kaldırır ama koruma maliyeti ister. ABD faizleri Japonya’nınkinin çok üzerinde olduğu için bu maliyet şu anda yüksek.
Rakamlarla
- 10.000 dolarlık Nikkei 225 pozisyonu, endeksin %10,27’lik düşüşüyle (Yahoo Finance) 12 Kasım 2026’ya kadar geçen ayda yaklaşık 1.027 dolar kaybetti.
- S&P 500’deki aynı 10.000 dolar, endeksin %2,38’lik düşüşüyle (Yahoo Finance) 11 Kasım’a kadar geçen ayda yaklaşık 238 dolar kaybetti.
- ABD yerine Japonya’yı tutmak, bir ayda her 10.000 dolarda yaklaşık 789 dolar daha pahalıya geldi.
- %5,0’lik ABD 10 yıllık tahvil faizinde (Yahoo Finance, 11 Kasım) 10.000 dolar yılda yaklaşık 500 dolar kazandırır. Carry trade yapanların ödünç yenle kovaladığı getiri de bu.
Nasıl hesapladık: Nikkei 225’in (12 Kasım 2026 itibarıyla) ve S&P 500’ün (11 Kasım 2026 itibarıyla) aylık endeks değişimleri ile 10 yıllık Hazine faizi (11 Kasım 2026), hepsi Yahoo Finance’ten, komisyon ve kur etkisi hariç 10.000 dolarlık örnek tutara uygulandı.
Japon hisselerim varsa param güvende mi?
Banka hesabındaki ya da para piyasası fonundaki nakit Nikkei’ye hiç maruz değil. Efektif fed funds faizi %3,88 (New York Fed), yani hisseler dalgalanırken nakit hâlâ getiri sağlıyor. Hisse fonlarında “güvenli” başka bir anlama gelir: böyle bir düşüşte satmaya zorlanmadan bekleyebilir misiniz?
%10’luk düşüş Wall Street’in düzeltme dediği büyüklüktür. Yani %20’lik ayı piyasasından küçük, rutin bir geri çekilme. Nikkei, 2024’teki %12,4’lük tek günlük düşüş dahil çok daha kötüsünden toparlandı. Zayıf noktalar kaldıraç ve kısa vade. Paraya önümüzdeki bir iki yıl içinde ihtiyacınız varsa tek ülkeli bir hisse fonu baştan size uygun değildi.
Şu an bir Japonya fonunda kaçınacağım hatalar
- Zayıf yenin Japon hisselerinin yükseleceğini garanti ettiğini varsaymak. Bu ay, sektör korkusu devreye girince bunun geçmediğini gösterdi.
- Hangi para birimine maruz olduğunuza bakmamak. Dolarla tutulan kur korumasız bir fon, endeks ve yen birlikte düştüğünde ikisinden de kaybeder.
- Japonya’yı ve Kore’yi ABD teknolojisine karşı çeşitlendirme saymak. KOSPI %11,48, Nikkei %10,27 düştü ve etken aynıydı.
- Sert bir düşüşten sonra marjin ya da kaldıraçlı endeks ürünleri kullanmak. Ağustos 2024 gibi bir carry trade çözülmesi endeksi bir günde çift haneli oynatabilir.
Örtüşme hatasını ben de yaptım: kâğıt üzerinde farklı görünen üç fon tuttum ve hepsinin birlikte düşmesini izledim. Fonlarınızın ilk on varlığını karşılaştırmak beş dakika sürer.
Nikkei 225’te sırada ne var? Üç senaryo
Hedef fiyat vermeyeceğim. Cevap kendiniz takip edebileceğiniz üç şeye bağlı, işte onlar.
Senaryo 1: Nvidia sorusu çözülür ve yapay zeka hisseleri sakinleşir
CNBC, Nvidia yönetim kurulunun Huang’ın geleceğine dair toplantısının 11 Kasım akşamına sarktığını bildirdi. Net bir karar, hangi yönde olursa olsun, Tokyo’daki çip tedarikçilerinin taşıdığı belirsizlik primini kaldırır. ABD’deki yapay zeka isimleri dengelenirse Nikkei genellikle onu izler, çünkü en ağır hisseleri aynı hikâye üzerinden işlem görüyor. Nasdaq, işlem sonrası haberden önce 11 Kasım’da %1,6 yükseldi. Bu da duyarlılığın ne kadar hızlı dönebildiğini gösteriyor.
Senaryo 2: Hazine faizleri %5’ten daha yukarı çıkar
10 yıllık faiz tam %5,0’da duruyor. Sıcak enflasyon ya da konut verisi onu daha yukarı iter ve bu her yerde büyüme değerlemelerini aşağı çeker. Japonya için ikinci bir etkisi daha var: ABD ile Japonya arasındaki faiz farkı açıldıkça yen zayıf kalır. Bu ihracatçıların kazancına yarar ama sonradan çözülebilecek carry trade yığınını büyütür. Burada temkinli olurdum, çünkü iki etki de bozulana kadar iyi hissettirir.
Senaryo 3: Yen sert toparlanır
Kısa vadede en riskli senaryo bu. Dolar 159,71 yenken yenin aniden güçlenmesi, ister Tokyo’nun döviz piyasasına müdahalesinden ister Japonya Merkez Bankası’nın faiz hamlesinden gelsin, ihracatçıların kârını düşürür ve Ağustos 2024 benzeri zorunlu satışları tetikleyebilir. Zamanlamayı kimse bilmiyor ve Tokyo müdahalelerini önceden duyurmuyor.
SSS
Nikkei 225 düzeltmede mi?
Olağan tanıma göre, yani %10 ya da daha fazla düşüş, aylık hareket bunu karşılıyor: endeks 12 Kasım 2026 itibarıyla %10,27 düşüp 60.819,36’ya indi (Yahoo Finance). Bu bir düzeltme, ayı piyasası değil. Ayı piyasası genellikle %20’lik düşüşle başlar. Endeks hâlâ Aralık 1989 zirvesinin çok üzerinde ve bu seviyeyi ancak 2024’te geri almıştı.
Yen zayıfken Nikkei neden düşüyor?
Zayıf yen ihracatçıların kârına yardım eder ama bu ayki satışı yapay zeka ve çip hisselerine duyulan korku yürüttü. Japonya’nın endeksteki ağır isimleri arasında Nvidia ile aynı yapay zeka tedarik zincirine bağlı çip ekipmanı üreticileri var. Bu hikâye sallanınca kur kazançları dengeye yetmedi.
Nvidia Japon hisselerini etkiler mi?
Evet, tedarik zinciri ve yatırımcı duyarlılığı yoluyla. Nvidia, yönetim kurulunun Jensen Huang’ı görevden alabileceği haberiyle 11 Kasım’da işlem sonrası %8 düştü (MarketWatch) ve Nikkei ertesi seansta %0,7 geriledi. Yapay zeka çipleri için test cihazı ve ekipman satan Japon şirketler Nvidia ile birlikte hareket etme eğiliminde.
Nikkei 225 ile Topix arasındaki fark nedir?
Nikkei 225, 225 büyük şirket üzerinden fiyat ağırlıklıdır, bu yüzden yüksek fiyatlı hisseler endekste baskın olur. Topix hisseleri piyasa değerine göre ağırlıklandırır ve çok daha geniş bir şirket kümesini kapsar. Çip öncülüğündeki bir satışta yapısı nedeniyle Nikkei genellikle daha sert dalgalanır.
Yen kuru Japonya ETF’imi nasıl etkiler?
Dolarla tutulan, kur korumasız bir Japonya fonu yen güçlenince kazanır, zayıflayınca hisse hareketinin üstüne kaybeder. Dolar son bir ayda yene karşı %0,88 yükseldi (Yahoo Finance) ve bu dolar yatırımcılarının kaybını artırdı. Korumalı fonlar bu dalgalanmanın büyük kısmını ortadan kaldırır ama ABD-Japonya faiz farkına bağlı bir maliyet getirir.
Nikkei Ağustos 2024’teki gibi çökebilir mi?
Çöküşü yaratan kurgu, yani yoğun yen borçlanması ve ardından ani yen yükselişi, yen çok zayıf ve ABD faizleri yüksek olduğunda her an geri gelebilir. Bugün yen dolar başına 159,71, ABD 10 yıllık tahvil faizi %5,0. Bu, bir çöküşün geldiği anlamına gelmiyor. Endeksin, daha güçlü bir para biriminde olacağından daha fazla yen şokuna açık olduğu anlamına geliyor.
Nikkei 225’te bundan sonra neyi izliyorum?
- Nvidia yönetim kurulunun Jensen Huang kararının sonucu ve Tokyo’daki çip ekipmanı isimlerinin ertesi seanstaki seyri.
- 160 civarında USD/JPY. Yenin güçlü tarafa doğru sert dönüşü carry trade uyarı işareti.
- %5,0 civarındaki ABD 10 yıllık faizi ve CNBC’nin sıradaki gündem olarak işaret ettiği enflasyon ile konut verileri.
- Çapraz kontrol olarak KOSPI. Seul ve Tokyo birlikte düşmeyi bırakırsa yapay zeka satışı büyük olasılıkla gücünü kaybediyor demektir. ABD teknolojisinin şişip şişmediğine dair görüşümü Wall Street borsa balonu riskleri yazısında paylaştım.
Japonya’ya yatırımınız varsa önerim, bir sonraki büyük dalgalanmadan önce kur maruziyetinizi ve fonlarınız arasındaki örtüşmeyi bilmeniz. Bu yazı yatırım tavsiyesi değildir. Kendi araştırmanızı yapın.
Bunlar da ilginizi çekebilir
Okumaya devam et
Kaynaklar marketwatch.com · cnbc.com
Bu yazı yalnızca bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir. Kripto varlıklar çok oynaktır; paranızın tamamını kaybedebilirsiniz.